هنوز هم عاشق سوسیالیسم وانقلابی گری وپرچم سرخ است.گاهی می رود جنگل های سیاهکل وبه یاد رفقای از دست رفته اش آه می کشد.سنش از 60گذشته وافتخارمی کند که از پانزده سالگی سوسیالیست بوده است.دایی ام را می گویم.خیلی دوستش دارم اما این باعث نمی شود با هم بحث نکنیم.به قول او، من کاپیتالیست ومدافع امپر یالیسم هستم و او سوسالیست است ومدافع حقوق خلق.

  دایی ام پیرمردی است که روزها وشب ها خود را زندانی افکارش کرده وبا کتاب های «رژی دبره» و «ارنستو چه گوارا» و«فیدل کاسترو» و« رزا لوکزامبورگ» سر می کند. صدها کتاب کمونیستی و سوسیالیستی دارد. هرکتاب را 50بار خوانده و به آثار سوسیالیست های جدید هم علاقه ای نشان نمی دهد.

  نمی خواهم در مورد زندگی دایی ام بنویسم که صدها صفحه نیاز دارد اما افکار او وهزاران نفر شبیه او، دستمایه این نوشته کوتاه است ومن می خواهم توضیح دهم که چرا آدم هایی شبیه دایی من،هیچ گاه از اسارت افکار قدیمی خود رها نمی شوند. علاوه بر این علاقه دارم توضیح دهم که چرا امثال دایی من اشتباه می کنند وچرا سوسیالیسم نمی تواند نجات بخش زندگی ما باشد.

نمی خواهم به دایی خوبم که احتمالا خواننده این نوشته خواهد توهین کنم اما نخست،مجبورم در مورد حالت های او و آدم هایی نظیر او توضیح دهم.

  برای شروع،فرضیه ای مطرح می کنم ونمی دانم تا چه اندازه درست است. من فکر می کنم کمونیسم در گیلان ریشه قوی دارد به این دلیل که اجداد ما تحت تأثیر آموزه های فکری دیکتاتوری استالین ،با افکار کمونیستی آشنا شدند بنابراین،اغراق نیست اگر بگوییم اجداد گیلانی ما بودند که نحله های فکری کمونیسم ومارکسیسم وسوسیالیسم را در دیگر نقاط ایران رواج دادند.

درمورد فرضیه ام توضیح می دهم اما پیش ازآن بد نیست دو روایت عبرت آموز از شوروی کمونیست بخوانید.

  شاید مهندس شاهرخ ظهیری رانشناسید. اما همین قدر می گویم که او بنیان گذار شرکت غذایی مهرام ویکی از کارآفرینان این مرز وبوم است وبه واسطه تلاش های پنجاه ساله اش در صنایع غذایی کشور به پدر صنایع غذایی ایران معروف است.یک بار خاطره ای برای من تعریف کرد که هنوز هم وقتی به آن فکر می کنم،خنده ام می گیرد.او گفت: "چند سال پيش از فروپاشي كمونيسم و سقوط شوروي در يکي از سفرهاي تجاري‌ام، در يكي از خيابان‌هاي شلوغ و پرازدحام مسكو، چشمم به جواني افتاد كه نيمي از سرش تراشيده شده بود و نيمي از سرش مو داشت. اين باعث تعجب و در عين حال خنده من شد. از مترجمي که همراهم بود خواستم از جوان بپرسد متعلق به كدام فرقه يا آيين است؟ موي سرش نشانه چيست و قسمت تراشيده‌اش چه معني مي‌دهد؟ اصلا به چه چيزي اعتقاد دارد؟ مترجم پرسيد و پسر جوان پاسخ داد: «من آييني ندارم و جزو فرقه مشخصي نيستم.» از او پرسيدیم پس چرا يك طرف موهايت تراشيده شده و قسمت ديگر مو دارد؟ پسر جوان گفت: «امروز بدشانسي آوردم، وقتي آرايشگر مشغول تراشيدن سر من بود، زنگ پایان کار به صدا در آمد.آرایشگر کار را تعطیل کرد و بنابراين من بايد تا شروع ساعت کار فردا منتظر بمانم.»

این تصویر مضحک یک نگرش کمونیستی به مقوله کار وساعت وکار واقتصاد است که هرگز نمی تواند منجر به رفاه مردم شود. 

خاطره دیگری را از آقای ظهیری بخوانید: " فرداي آن روز ديدم تعداد زيادي آدم در اطراف ميداني بزرگ تجمع کرده‌اند. صف بلندي تشکيل شده بود مثل صف کوپن ارزاق عمومي در دهه 60 در تهران. نزديک‌تر رفتم و ديدم به آدم‌ها که ساعت‌هاي طولاني درصف ايستاده‌اند، يک جفت کفش مي‌دهند و از آنها امضا مي‌گيرند. با اين حال کمي جلوتر ديدم که آنها پس از گذراندن صف طولاني، در گوشه ‌ديگري از ميدان مشغول معاوضه كفش‌هاي خود هستند. از آنان پرسيدم كه چرا اين كفش‌ها را تعويض مي‌كنيد؟ پاسخ دادند: «دولت هر 6‌ ماه يك جفت كفش به ما تحويل مي‌دهد. وظيفه دولت اين نيست كه هنگام تحويل،اندازه كفش و سايز پاهاي ما را نيز بداند. ما پس از دريافت كفش‌ها در اين ميدان به دنبال اندازه واقعي كفشمان از همديگر پرس‌وجو مي‌كنيم تا سايز واقعي را بيابيم.»

نمی دانم چه جادویی در سوسیالیسم وجود دارد که هر کودک گیلانی که به دنیا می آید٬فکرمی کند باید برای ترویج سوسیالیسم تلاش کند.جای دوری نمی روم.من وبرادرم٬زمانی که در حوالی رشت زندگی می کردیم٬سوسیالیست بودیم.من از پول دار ها متنفر بودم و خسرو-برادرم- روي ماشين هاي مدل بالا تف مي انداخت.ما حتي حاضر نبودیم به مسافران تهراني كه لباس هاي رنگارنگ داشتند و عينك آفتابي مي زدند، در بازار قديمي رشت، «پامادور» و يا «مرغانه» بفروشیم. این افکار از عمو ودایی ام به ما رسیده بود. عمو ودایی ام هردو جزو سمپات های حزب توده وجریان چپ بودند.من در کودکی عاشق جنگل هاي سياهكل بودم و اشعار كمونيستي مي سرودم. اما امروز مي دانم آن چه در ذهن مردم گیلان نقشه بسته،تصویرهای دروغی از حکومت های کمونیستی است.این تصویرها زمانی در ذهن پدران ما نقش بسته که حکومت وقت،توانایی مبارزه با فقر وبی عدالتی را نداشته است.

  اما اکنون که نظام های کمونیستی فرو ریخته و دروغ های کمنویستی آشکار شده،وقت .آن رسیده که هم شهری های من هم در افکار خود خانه تکانی اساسی کنند.

  همیشه به دایی ام می گویم اگر شما دست ازاین افکار آزار دهنده بردارید،نه تنها خود را راحت کرده اید که به من هم می آموزید که اگر روزی متوجه شدم اشتباه کرده ام من هم دست از تفکراتم بردارم.همیشه به دایی ام می گویم گیله مرد در ذات خود آزادی وآزادگی دارد اما کمونیست بودن یا علاقه به سرمایه داری یا سوسیالیسم نمی تواند یک صفت ذاتی برای مردم یک منطقه باشد.

  دایی ام انسان شریفی است اما وقتی در بحث های طولانی کم می آورد،احساساتش را به میان می کشد.مثلا بعد از بحث های فراوان٬ وقتی می گویم دایی جان قبول داری این که می گویی اشتباه است؟می گوید قبول دارم اما اگر به آن پشت کنم به رفقایم پشت کرده ام.

  درمیان کتاب های دایی ام جزوه نوشته های مختلف حزب توده و جزوه های مختلف اقتصاد کمونیستي زیاد دیده می شود.وجود این ها نشان می دهد چقدر حزب توده در یارگیری وامور فرهنگی موفق بوده که هنوز آثار اندیشه های فکری آن باقی است.وقتی فکر می کنم می بینم، حزب توده که شعبه ای از حزب کمونیست شوروی بود،زمانی درایران شکل گرفت که مردم در فقر وبد بختی به سر می بردند.

  اشعار وداستان های باقی مانده از آن دوران نشان می دهد که مردم از فقر ونابرابری رنج می بردند اما حزب توده به شکلی تبلیغ کرده بود که مردم فكر مي‌كردند استفاده از راه حل‌هاي سوسياليستي است كه مي‌تواند جامعه را از بدبختي وفقر نجات دهد.توده ای ها وپس ازآن مجاهدین و احزاب چپ آن قدر این موضوع را تبلیغ کردند که در ذهن عموم مردم جا افتاد که سرمایه داری واقتصادآزاد یعنی امپریالیسم

  آنهافکر می کردند اين نظام اقتصاد آزاد است كه سلطه‌گري را دامن مي‌زند.ماركسيست‌ها دراین دوره مدام تبليغ مي‌كردند كه در اقتصادآزاد اخلاق و معنويت وجود ندارد. اقتصادآزاد يعني استثمار، اقتصاد رقابتي يعني منافع بورژوازي و ثروتمندان واين تبلیغات باعث شد دولت مردان ازفضاي شكل گرفته بيشترين بهره‌برداري را داشته باشند. جريان‌هاي روشنفكري هم دراين قضيه دخيل بودند. كتاب‌هايي كه جلال آل احمد نوشت، برخي مقالات دکترشريعتي ونوشته‌هاي سازماني گروه‌هاي چپ ومجاهدين خلق همه درنفي اقتصاد آزاد نوشته شد ومتأسفانه به عمق ذهن ایرانیان نفوذ کرد.

  دایی ام تا دلتان بخواهد کتاب دارد.از کتاب های ماکسیم گورکی تا برتولت برشت.از رژی دبره تا ارنستو چه گواراو من پیش خودم فکر می کنم کمونیست ها در عرصه ادبیات واندیشه خیلی اثر گذار بوده اند.جوان های ما این آثار را می خوانند وبعد تبدیل می شوند به روشنفکر وبعد می شوند بلای جان توسعه.

  اولین نتیجه مطالعه این کتاب ها، ضدیت با اقتصاد است.زمان محمدرضا پهلوی این گونه بود والان هم تقریبا همین گونه است.بعد جوان بی تجربه ما می شود منتقد.دستی به ادبیات می برد.دستی در سینما ودستی در نقاشی ودستی در موسیقی.مو بلند می کند وپالتو می پوشد وکفش تیم برلن به پا می کند.سیگار بهمن می کشد وموسیقی «محسن نامجو» گوش می کند وبعد راه می افتد توی خیابان. همه جه از همه کس بد می گوید.از.از جنبش وال استریت.از اقتصاد آزاد.از سیاست.از همه چیز وهمه چیز.دراین میان ممکن است بعضی از بدگویی ها وانتقادهای او صحیح ومبتنی بر واقعیت باشد اما اغلب تحلیل آنها مبنای درستی ندارد.

  همواره به دایی جان می گویم لازم است به عقل ومنطق رجوع کنیم. مردم غرب سال های سال است که مشغول عقلانی کردن سازوکارها و نهادهای خود هستند.می گویم سرمایه داری برای آنها ایدئولوژی نیست که یک ابزار است.شاید اگر روزی جوامع طوری حرکت کنند که به ضرورت کنار گذاشتن سرمایه داری برسند،حتما آن را کنار می گذارند.اگر روزی دانش بشری بتواند ایده ای بهتر از اقتصاد آزاد خلق کند،آن روز وقت خوشی من هم خواهد بود. امااین خیلی بد است اگر آن روز،صدها نفر خود را حلق آویز کنند ومعترض باشند که چرا سرمایه داری را کنار گذاشتید؟

  می گویم دایی جان فعلا که کمونیسم سقوط کرده و ازنظر علمی دیگر وجاهت ندارد اما حتما دلایل خوبی وجود دارد که در کشورهای سرمایه داری،فقیر کم است.فرصت رشد وجود دارد.تأمین اجتماعی به درستی کار می کند٬ بیمارستان ها کیفیت خوبی دارند، بی کاری پایین آمده و شهروندان عزت واحترام دارند.حرفم را رد می کند ومی گوید اگر درست می گویی،پس جنبش وال استریت چیست؟

  می گویم:اگر آزادی نبود،چطور بخشی از مردم ناراضی اجازه پیدا می کردند در خیابان تجمع کنند وعلیه دولت شعار بدهند؟ علاوه برآن٬مگر آدم های جنبش وال استریت چند نفر هستند؟۳۰هزار نفر؟دو میلیون نفر یا ۲۰میلیون نفر؟ به حرفم گوش نمی کند وقتی می گویم تعداد معترضان در شلوغ ترین زمان٬چیزی حدود ۳۰هزار نفر بوده وهمین تعداد آدم ها هم اگر کار داشتند٬ساعت ها وقت خود را هدر نمی دادند واگر زندگی داشتند٬شب را در پارک ها نمی خوابیدند.می گوید همین نشانه نابرابری در اقتصاد آمریکا است.می گویم درست می گویید ونظام سرمایه داری ادعا ندارد که می تواند فقر ونابرابری را ازبین ببرد اما تلفات فقر آن بسیار کم تر از نظام های کمونیستی بوده است.دایی ام باور نمی کند که در زمان حکومت مائو درچین٬۲۰میلیون نفر جان خود را به دلیل گرسنگی از دست دادند.حتی این هم برایش غیر قابل باور است که مردم کوبا خود را در دریا می اندازند تا از دیکتاتوری خانواده کاسترو نجات پیدا کنند.

  خلاصه بحث های من وخان دایی تمامی ندارد وگاهی به این منجر می شود که هردو بحث را کنار می گذاریم وسیگاری می کشیم در مورد زندگی شخصی خود صحبت می کنیم.

  یک بار وقتی بحث ما به اوج رسیده بود٬تلفنم زنگ خورد. پاسخ ندادم.پیامک رسید « مهم است.درباره اعدام شما».تعجب کردم وزنگ زدم.جوانی پشت خط بودو گفت: "نام تو را گذاشته ایم جزو اعدامی های حکومت خلق."نمی دانم شوخی بود یا جدی و بماند که چه جوابی به او دادم اما این جا بود که فهمیدم کمونیسم هنوز زنده است و درمیان جوانان هم طرفدار دارد واین به خاطر این است که هنوز بهترین کتاب های در دسترس جوانان٬ مارکسیستی است.

  بیایید کاری به خوب بودن یا بد بودن کمونیسم نداشته باشیم وفقط از منظر علمی به موضوع نگاه کنیم بنابراین بهترین شاهداین است که سوسیالیسم ولیبرالیسم هردو در آزمایشگاه جهان مورد آزمون قرار گرفته اند.سوسیالیسم در کشورهای مختلف٬شکست خورده اما لیبرالیسم هم چنان جواب می دهد.درست مثل این که ما در آزمایشگاه،میزان مقاومت دو فلز را آزمایش کنیم.فلز اول ممکن است در برابر میزان حرارتی خاص بشکند اما فلز دوم می تواند در برابر آن میزان حرارت،نشکند ودوام بیاورد.حال اگر شما بخواهید کشتی بسازید،سراغ کدام فلز می روید؟

  با تعصب اگر نگاه نکنیم می توانیم بگوییم سوسیالیسم واقتصاد دولتی وتمرکز گرایی هم جزو یافته های دانش واندیشه بشری هستند که مورد آزمون قرار گرفته اند.

  تجربه شوروی وچین وکشورهای مختلف هم چون آیینه عبرتی پیش روی ما قرار دارد ودرمقابل کافی است به کشورهایی نگاه کنیم که مبتنی بر نظام سرمایه داری اداره می شوند.

  وقتی پای چین به میان می آید،دایی ام می گوید تجربه این کشور نشان می دهد که میان دموکراسی و بازار،رابطه ای وجود ندارد واصولا توسعه اقتصادی نمی تواند منجر به دموکراسی شود.دایی عزیزم درست می گوید.چین توسعه اقتصادی داشته اما آن گونه که اقتصاد دانان پیش بینی کرده اند،دراین کشور،توسعه اقتصادی هنوز به توسعه سیاسی منجر نشده است.اما پاسخ من به دایی عزیزم این بود که هنوز به پایان داستان چین نرسیده ایم.طبقه متوسط چین،روزی علیه نظام سیاسی این کشور به پا می خیزد وآن روز دور نیست.

  حکومت کمونیستی چین خیلی زود پی به اشتباهش نبرد.این هوشیاری به بهای از دست رفتن جان 20میلیون چینی به خاطر گرسنگی به دست آمد.وکوبا هم قدم در راه چین گذاشته است.

  خنده دار است اگر بگویم در کوبا،دولت دارد دکه های ساندویچی،آرایشگاه ها وتاکسی های شهری را واگذار می کند وبه این شکل قدم در راه اصلاحات گذاشته است.

  دولت کره شمالی اما هم چنان بر سیاق گذشته،به تولید دروغ وحقه بازی برای مردمش مشغول است.یک بار در تلویزیون کره شمالی اعلام شد از نظر خوشبختی چین در میان 203 کشور جهان در رتبه نخست قرار دارد و به دنبال آن کره شمالی در رتبه 2 و کوبا در رتبه 3 هستند. چهارمین کشور ایران بود و شماره 5 ونزوئلا. کره جنوبی در رتبه 152 حال و روز خوبی نداشت در حالی که ایالات‌متحده آمریکا با رتبه 203 آخر از همه است".

  اعلام چنین آمارهای شگفت آوری در کره شمالی یک رویه است.یک بار تلویزیون دولتی کره شمالی در حال پخش مسابقه زنده بین تیم ملی این کشور با کشور پرتقال بود اما زمانی که شمار گل های پرتقال به عدد سه رسید،تلویزیون کره شمالی پخش زنده را قطع کرد.این بازی با نتیجه 7بر صفر به سود تیم ملی پرتقال به پایان رسید اما در کشور کره اعلام شد که تیم ملی این کشور با نتیجه 4بر 3 تیم ملی پرتقال را در هم کوبیده است.

  با وجود این همه بحث وجدل، نتیجه می گیرم که نظام های سوسياليستي نه تنها نظام های کار آمدی نیستند که چیزی جز دروغ تحویل مردم خود نمی دهند. فون میزس-اقتصاد دان بزرگ مکتب اتریش- کتابی دارد به نام "سوسیالیسم غیر ممکن است" و ازنظر علمی اثبات می کند که سوسیالیسم غیر ممکن است وبعد از او٬فردریش فون هایک ثابت می کند که نظام برنامه ریزی متمرکز٬به دیکتاتوری ختم می شود.این ها را با سند ومدرک بارها برای دایی ام تکرار کرده ام اما او باز هم پای احساساتش را به میان می آورد واز رفقای از دست رفته اش در جنگل های سیاهکل یاد می کند.

  راستش را بخواهید نمی خواهم دایی ام را استحاله کنم اما هرگز دوست ندارم با افکار متعصبانه اش از دنیا برود چرا كه هرگز در هيچ منطقه دنیا٬ بی تحرکی وجود نداشته است. تغيير و حركت٬ از مولفه‌هاي ضروري زندگي به شمار می روند. هر وضعيتي از امور موقتي است، هر عصري عصرگذار است. به قول دانشمندی که نمی دانم نامش چیست،"تنها تغییر است که تغییر نمی کند".

  با این حال اصلا نمی فهمم دلیل این که بعضی ها نمی خواهند خود را به جریان سیال اندیشه روز بسپارند چیست؟ مثلا اگر دایی ام درجوانی، جهان بینی اش را تغییر می داد می توانست به جای گوشه نشینی وعزلت گزینی،برای جامعه اش فرد مفیدی باشد. نه این که روزی سه بسته سیگار بکشد وبه روح مارکس درود بفرستد وفون هایک را نفرین کند. من خیلی متعجبم که امروز پس از دل سردي و يأس از آن چه کمونیست های شوروی به جا گذاشتند و شكست‌هاي اسف‌بار حکومت های سوسیالیستی ٬ باز هم افرادی وجود دارند که دل به دروغ های این مکتب بسته اند. از دایی ام خیلی انتظار ندارم به این دلیل که او قادر نیست در افکارش تغییر ایجاد کند اما از آن جوان تحصیل کرده همشهری ام تعجب می کنم که خیلی تلاش می کند تا اندیشه های کمونیستی را درایران ترویج کند.خیلی دوست دارم یک بار با خرج خودم٬هواپیما اجاره کنم وخیلی از دوستان مدعی ام را به کره شمالی ببرم.کشوری که مردمش شب ها با خاموشی برق از سوی دولت به رختخواب می روند وبا صدای زنگ بیداری٫از خواب بر می خیزند.صبح ها رو به عکس رهبر خود می ایستند وتعظیم می کنند.هر روز صبح مجبورند ۱۰ دقیقه به نطق های رادیویی بر علیه آمریکا وکره جنوبی گوش کنند.تلفن همراه ندارند واینترنت به هیچ عنوان در دسترس مردم نیست.

  دوست دارم خیلی هااز جمله دایی عزیزم را سوار هواپیما کنم وبه کوبا ببرم تا از نزدیک ببیند مردم این کشور دچار چه گرفتاری هایی هستند.تا همین چندماه پیش مردم این کشور اجازه تملک مسکن نداشتند.دکه های ساندویچی وروزنامه فروشی ها هم دولتی بودند و حتی واکسی ها زیر نظر دولت کار می کردند.من نمی دانم این چه جذابیتی دارد که آدم هایی مثل دایی من را شیفته خود کرده است.

  شاید بپرسید این همه ریسمان وآسمان بافتن برای چیست؟برای این است که از بختک کمونیسم رها شویم.برای این است که ته مانده افکار کمونیستی را کنار بگذاریم واز زندگی خود لذت ببریم.برای این که فریب عدالت اجتماعی را نخوریم.برای این که به حرف آدم هایی که مدعی نوکری ما هستند گوش نکنیم.برای این که اسیر پوپولیسم نشویم وبه منطق رو آوریم.برای این که انتظار برابری درآمدها را نداشته باشیم و درعوض دنبال برابری فرصت ها باشیم.برای این که ...

پ ن: دخترم متن را خوانده ومی گوید دایی دیگر به خانه اش راهت نمیدهد.ومن می گویم امیدوارم دایی در خانه اش را به روی من نبندد و صحبت های من را نقد کند.

خيلي بد است كه نيمه شب به آدم زنگ مي زنند وياداشت مي خواهند.نتيجه اش همين مي شود كه دوساعت پشت كامپيوتر مي نشينم وحتي نمي توانم يك جمله بنويسم.بعد از دوساعت متوجه مي شوم،يك پاكت سيگار دود كرده ام ولي بازهم بي نتيجه است.

به نوشته هاي قديمي ام مراجعه مي كنم.بازهم چيزي عوض نمي شود.مگر نوشتن زوري است؟بعد از كلي  گشت وگذار،لاي يك كتاب انگليسي هرگز خوانده نشده،دست نويسي پيدا مي كنم كه من را به چند سال پيش برمي گرداند.به روزي كه همسر يك نوبليست مشهور اقتصاد را درتهران ودر دفتر دكتر طبيبيان ملاقات كردم.آن روز يكي از دانشجويان آقاي طبيبيان كه با نوشته هايم آشنا بود،دو ماجرا را روي كاغذ نوشت كه يك ي مربوط به خانم دكتر نشاط بود وديگري مربوط به اقتصاد داني به نام "استاتفورد گريسون".

نمي دانم خانم دكتر گيتي نشاط راچقدر مي شناسيد يا اصلا مي شناسيد؟او يكي از انديشمندان كشور ما است كه در آمريكا سكونت دارد.بسيار خون گرم ومهربان است وبي خود نيست كه فردي هم چون "گري استنلي بكر" اقتصاد دان برنده جايزه نوبل اقتصاد در سال 1992 عاشق او شد وبا او ازدواج كرد.

اگر او را نمي شناسيد،يا ازحال واحوال خانم نشاط خبري نداريد،اجازه بدهيد ماجراي آشنايي اين زوج را باز گو كنم.اين كه مي گويم،صرفا يك ماجرا نيست واگر دقت كنيد،نظريه اي اقتصادي از آن استخراج مي كنيد.

شنيدم سال ها پيش،آقاي گري بكر كه استاد دانشگاه شيكاگو بود،تصميم گرفت بخشي از اثاثيه منزلش را بفروشد.آدم هاي زيادي مي رفتند ومي آمدند تا اين كه خانمي پا به خانه آقاي بكر گذاشت كه با ديگران متفاوت بود.

او از بخشي از اثاث منزل اقتصاد دان معروف خوشش آمده بود وقصد خريد داشت.پس پا پيش گذاشت وبه دكتر بكر گفت: من خريدار اين لوازم هستم اما فكر مي كنم داريد گران حساب مي كنيد.اگر قيمت لوازم را پايين مي آوريد،حاضرم بخشي ازآن را بخرم.دكتر گري بكر گفت: قيمت لوازم مقطوع است وحتي يك سنت از آن كم نمي كنم.

از خانم اصرار واز دكتر انكار تا اين كه خانم خسته شد واز ميدان به در رفت.وقتي يك دندگي اقتصاد دان را در پايين نياوردن قيمت فروش لوازم ديد،با خودش گفت: چه خوب كه اقتصاد دان نشدم.چقدر اقتصاد دانان در قيمت،يك دنده ولجوج هستند.

خانم از خانه اقتصاد دان با ناراحتي خارج شد وتصميم گرفت ديگر هرگز سراغ هيچ اقتصاد داني نرود.نيم ساعت بعد اما خانم دكتر به خانه اقتصاد دان بازگشت وگفت: لوازم را مي خرم وتخفيف نمي خواهم اما براي پرداخت كامل پول،بايد به من سه هفته مهلت بدهيد.

آقاي بكر در پاسخ گفت:شما 6هفته فرصت داريد كه پول را به من بپردازيد.خانم دكتر تعجب كرد وپرسيد چطور شما حاضر نشديد يك سنت از قيمت كم كنيد اما داوطلبانه حاضر شديد 6هفته فرصت بدهيد تا پول را به شما پرداخت كنم؟

آقاي بكر گفت: در مورد قيمت،نمي خواستم از ارزش دارايي ام كم كنم.اما حاضرم به شما مهلت بيشتري بدهم چون فكرمي كنم اين جا مي توانم كار نيكي انجام دهم.بعدها آن خانم با آقاي دكتر بكر ازداوج كرد.

اما ماجراي جالب ديگري هم روي كاغذ نوشته شده بود كه اين بار سرسختي يك اقتصاد دان را در مقوله دستمزد نشان مي دهد.

اين ماجرا مربوط به دکتر گراسمن است كه روزگاري در دانشگاه شیکاگودرس مي داد.آقاي "سانفورد گراسمن" که به چانه زنی در مورد حقوقش شهرت فراوان دارد،دریکی از ماجراهای حقوقی اش،صحنه ای به یاد ماندنی خلق کرد.در اواسط دهه 80که آقای گراسمن به واسطه طرح دیدگاه هایش در دانشگاه شیکاگو به شهرت زیادی رسیده بود،ازسوی دانشگاه پنسیلوانیا به کار دعوت شد. مذاکره برای جلب موافقت او به واسطه چانه زنی در مورد حقوق طولانی شد تا این که سر انجام طرفین به توافق رسیدند.روزی که دکتر گراسمن به دانشگاه پنسیلوانیا پا گذاشت، به رسم احترام به دفتر رئیس دانشکده رفت.همه اساتید معروف دانشگاه در دفتر اقای رئیس جمع شده بودند تا به آقای گرانسمن خوش آمد بگویند.رئیس دانشگاه پنسیلوانیا به دکتر گراسمن خوش آمد می گوید واعتراف می کند که آمدن او به دانشگاه پنسیلوانیا یک اتفاق مهم وبسیار افتخار آمیز است.اما دکتر گراسمن خیلی خونسرد می گوید: "برای شما شاید اما برای من خوشایند نیست.بد شد که من پیشنهاد شما را پذیرفتم."همه ازاین پاسخ سرد و دور از ادب تعجب می کنند اما آقای گرانسمن می گوید:" اگر من برای دریافت حقوق بیشتر چانه زده بودم،اکنون شما خوشحال نبودید وبه جای شما من خوشحال بودم.مطابق نظریه بازی ها،شما باید در استخدام من بی تفاوت می شدید.".

  بهار که نزدیک می شود،یاد رشت می افتم.یاد چکمه ولباس نو.یاد حسرت واشک ویاد جیب های خالی پدرم می افتم.پدرم می گفت: عید یعنی گدا بهار یعنی سیاه بهار وسال ها طول کشید ونفهمیدم گدا بهار یعنی چه.امسال اما مادرم دوباره یاد گدابهار را در ذهنم زنده کرد.

 یادم می آید یک روز با پدرم برای خرید کفش به "بازار پله برقی" رشت رفتیم.باران می آمد وهوا خیلی سرد بود.پدرم دست ومن خسرو-برادرم- را محکم گرفته بود تا از خیابان رد شویم.هنوز گرمای دست زخم خورده وشیار یافته اش را حس می کنم.نگران بود ودرنگاهش خجالت موج می زد.

 ما برای خرید لباس عید می رفتیم وجیب های پدر خالی بود.صحبت هایش را در آشپزخانه با مادرم شنیدم که می گفت:"شرمنده روی بچه ها هستم.چه کنم که گدا بهار است." معنی گدابهار را نمی دانستم اما فهمیدم پدر،پول ندارد.مادر اما مثل همیشه با صبوری بی نظیری که داشت گفت:"نگران نباش مرد.خدا بزرگ است." وبه سمت صندوق رفت تا پس انداز یک سالش را بگذارد کف دست پدر.ومن می دانستم که پس اندازی در کار نیست.خسرو همه اش را یک جا دزدیده بود.مادرم همان جا کنار صندوق، روی زمین نشست.تکیه کرد به دیوار سرد واشکش سرازیر شد.گفت:" راست گفتی مرد. گدابهار است".

 پدر اما نمی خواست پیش فرزندانش شرمنده باشد.به خانه همسایه رفت ومختصر پولی تهیه کرد وما را به بازار برد.برادرم خسرو از همان دوران نوجوانی ابله بود.چندبار خواهش کردم که پدر را از رفتن به بازار منصرف کند اما نکرد.هرچه خواهش کردم،پدرنپذیرفت ودست آخر کفش کتانی سوراخم را بلند کرد وگفت:"رویم نمی شود با این کفش ها عید را سر کنی."آن روز به بازار رفتیم ولباس وکفش خریدیم.من ناراحت بودم اما لعنتی-خسرو- ککش هم نمی گزید.کتانی قرمز رنگش را زیر بغل زده بود وبه همه نشان می داد.آن روز نفهمیدم گدابهار یعنی چه وامروز هم نمی فهمم.

 آن روز نمی فهمیدم برای این که بچه بودم واز درک معنی چنین ترکیبی ناتوان بودم وامروز هم نمی فهمم برای این که با کارت اعتباری 9رقمی به بازار می روم وکت وشلوار ایتالیایی می خرم.کفش ونیزی به پا می کنم وکراوات مارک پلو می آویزم.

 هنوز اما صدای پدر در گوشم می پیچد که امسال گدابهار است.اما گدابهار یعنی چه؟

 مادرم می گوید :" گدابهاریعنی صندوق خالی".ودایی ام می گوید:"گدابهار یعنی جیب بی پول."

 هرچه هست،گدابهار نتیجه یک رفتار غلط اقتصادی است.ازمن اگر بپرسید آیا پدرم فردی فقیر بود؟می گویم نه.او فردی بی برنامه بود.خیلی از گیلانی ها وخیلی از مردم،از چنین رفتار نا مناسبی رنج می برند.مردم گیلان 40روز پس از آغازفروردین،کاشت برنج را آغاز می کنند.سه ماه زمان لازم است تا محصول آنها قابل برداشت شود ودراین میان،مردم گیلان گوجه وخیاروبادمجان وسیر وباقلا می کارند وبا فروش آن،زندگی می گذرانند.اواسط مرداد ماه،فصل برداشت برنج است.بعضی ها به دلیل نیاز مالی،محصول خود را پیش فروش می کنند.بعضی ها بلافاصله پس از برداشت،آن را به بازار عرضه می کنند وآنها که کمی آینده نگر تر هستند یا توانایی مالی بهتری دارند،محصول خود را اواسط زمستان می فروشند.این کار نیاز به نوعی مدیریت دارد که بسته به هر فرد درجه آن متفاوت است.گدابهار در حقیقت،یک دوره دوماهه را شامل می شود که معمولا فرورین ماه،آغاز آن است وتا پایان اردیبهشت که محصولات سیفی به بازار می آید،ادامه پیدا می کند.

 فکر کنید افرادی که برنج خود را در تابستان فروخته اند،باید به گونه ای مدیریت منابع کنند که تا یک سال دیگر وموعد برداشت محصول سال آینده،دچار فقر وتنگ دستی نشوند اما این مدیریت در برخی افراد آن قدر ضعیف است که منابع ناشی از فروش محصول،همان ماه های اول به پایان می رسد واین جاست که گیلانی ها بهار را با فقر منابع آغاز می کنند ومی گویند امسال گدا بهار است.

 خدا بیامرزد رفتگان همه را.آن روزها که پدرم خدا بیامرزم می گفت گدا بهار است،وضع اقتصادی خوب بود ومدیریت او بر منابع مالی اش ضعیف اما وقتی فکر می کنم می بینم امسال واقعا گدا بهار است.سیاه بهار است.خودتان بهتر می دانید.

  بهاریه ای برای ویژه نامه نوروزی نشریه آسمان

هفته پیش گفتم که ماشاء‌الله‌خان فرانکفورتی درحالی، خط تولیدش را کلنگ زد که با سفارش فرماندار و شهردار و مدیرعامل بانک و فرمانده نیروی‌انتظامی و راننده آژانس و بهداشت منطقه و بنگاهی محل و... متوجه شد 45 نفر کارگر سفارش‌شده دارد درحالی که 60نفر از همشهری‌هایش متقاضی کار بودند.

چهارسال پیش دوستی از آلمان ایمیل زد و مردی را معرفی کرد که قصد داشت برای سرمایه‌گذاری وارد ایران شود. ازکنار ایمیل او گذشتم وتا مدت‌ها فکر می‌کردم وقتی بیکار بوده برای خالی‌نبودن عریضه، حرفی زده ودرنهایت فراموشش کرده. مدتی گذشت اما فردی از بن تماس گرفت که آلمانی را به لهجه ترکی صحبت می‌کرد.

هیچ سیاستی درسال‌های گذشته به اندازه «پوپولیسم» به اقتصاد ما لطمه وارد نکرده است و حتما اتفاقی نیست که در سال‌های گذشته هرزمان مدیران دولتی در صدد اصلاح بنیان‌های اقتصادی کشور برآمده‌اند، آن را خراب‌تر کرده‌اند. بنابراین طبیعی است که وقتی متولیان بازار پول، از «اصلاح پول ملی» سخن می‌گویند، مو بر تن من سیخ می‌شود.

 این مطلب را برای هفته نامه آسمان نوشتم

هم اقتصاد، هم کشتی و تلاش برای موفقیت در هر دو. تمرین‌های طاقت‌فرسا. فرمول‌های گیج‌کننده. کشش و کشمکش برای اجرای فن «بارانداز»(1) و ساعتی بعد کشمکش برای ترسیم «منحنی کشش»(2). چه زندگی متناقضی و تو باید یکی را انتخاب کنی. یا اقتصاد یا کشتی. 

اپیزود اول: گاهی بعضی آدم‌ها حرف‌هایی می‌زنند که اصلا نمی‌توانم تحمل کنم.مثل خانم جوانی که هفته گذشته در یک مهمانی،ژست دفاع از محرومان گرفت و درحالی که عطر «شانل» زده بود و مدام کیف و کفش مارک‌دارش را نشان همه می‌داد و سیگار آمریکایی می‌کشید،در دفاع از مستضعفان آمریکا سخنرانی کرد و خواستار شورش کارگران علیه سرمایه‌داران شد.

گذاشتم صحبت‌هایش به انتها که رسید،پرسیدم شغل شما چیست؟گفت:شاعر و فعال حقوق زنان هستم.با خودم گفتم خدا را شکر که شاعری و نویسندگی و مدافع حقوق بشر بودن دراین کشور آنقدر گله‌گشاد است که هر بیکاری به خود اجازه می‌دهد خود را در رأس آن ببنید.گفتم:«چقدر خوب تحلیل کردید و من از صحبت‌های شما لذت بردم اما خیلی دوست دارم بدانم ممردرآمد شما چیست. کتاب منتشرمی کنید؟ فیلمنامه می‌فروشید؟ویراستار هستید؟» ایشان فرمودند:«از پدر مرحومم ارثیه‌ای مانده که...». پرسیدم: «شغل پدرتان چی بود؟» فرمودند: «پدرم کارخانه آرد داشت اما وقتی فوت کرد کارخانه‌اش را فروختیم و ...».گفتم: «ناراحت نمی‌شوید اگر چیزی بگویم؟» گفت:«نه اختیار دارید بفرمایید». گفتم: «شما شرافت پدرتان را به باد دادید بعد خجالت نمی‌کشید در یک مهمانی که نیمی از افراد حاضر درآن را کارآفرینان و صنعتگران تشکیل داده‌اند، ژست دفاع از کارگر می‌گیرید؟ درتمام عمر خود چه کار مثبتی انجام داده‌اید؟ پدر شما نان‌آور سفره‌های مردم بوده و عمر خود را صرف کار و تولید کرده و شما خجالت نمی‌کشید کفش و لباس مارک‌دار می‌پوشید و ژست روشنفکری می‌گیرید؟» من آدم عقده‌ای و احمقی نیستم اما تا اشک این خانم را درنیاوردم، رهایش نکردم. همیشه فکر می‌کردم ریشه مارکسیسم در ایران خشکیده اما می‌بینم به مدد ماهواره و رشد روز افزون تلویزیون‌های سطحی لس‌آنجلسی که عموما توسط توده‌ای‌ها و روشنفکران فسیل شده اداره می‌شود،افراد زیادی هستند که حرف‌های بی‌مایه مجریان را عینا تکرار می‌کنند.

اپیزود دوم: در اپیزود قبلی گفتم که حالم از ماهواره و دیش و مجری‌های لس‌آنجلسی به هم می‌خورد و در ارتباط با همین موضوع می‌خواهم ماجرای تلخی را بازگو کنم. چند هفته پیش برای دیدار یکی از دوستانم به اتاق بازرگانی تهران رفتم.در دفترش مردی را دیدم که سال‌ها آرزو داشتم از نزدیک ببینمش.اومدیرعامل یکی از نوستالژیک‌ترین و معروف‌ترین شرکت‌های ایران است که باید دستش را به خاطر یک عمر خلاقیت و کارآفرینی بوسید. او را می‌شناسیم. هر روز محصولات کارخانه‌اش را در دست می‌گیریم و از آن استفاده می‌کنیم. وقتی فکر می‌کنم می‌بینیم هیچ کس نیست که از محصولات شرکت این مرد بزرگ استفاده نکند. فرقی نمی‌کند٬دانشجو و دانش‌آموز و مغازه‌دار و کارمند و پاسدار و پلیس هم از محصولات شرکت این مرد بزرگ استفاده می‌کنند. اما جریان چیست؟

آن روز متوجه شدم، او مشغول فروش کارخانه و خط تولید و برند معروفش است و می‌خواهد جمع کند و از ایران برود. می‌خواهید بدانید ربط آن با ماهواره و دیش و پشت بام چیست؟برایتان می‌گویم.

چند هفته پیش در اوج بگیروببرهای ماهواره٬زنگ در خانه این مرد بزرگ رامی‌زنند.مثل همه آنهایی که دراینگونه مواقع می‌پرسند کیست؟ همسر این کارآفرین بزرگ هم می‌پرسد کیست؟ جواب می‌شنود «از سازمان آب آمده‌ایم و باید کنتور آب منزل را ببینیم»آن زن محترم در را باز می‌کند و ناگهان می‌بیند چند نفر با لباس نظامی وارد حیاط شدند.می‌ترسد و با لرز می‌گوید چه می‌خواهید؟می‌گویند فقط چند لحظه فرصت بدهید.می‌روند و دیش ماهواره را له می‌کنند و می‌آیند و زن را با ده‌ها سوال بی‌جواب تنها می‌گذارند.آن روز زن تصمیم خودش را می‌گیرد و با همسرش که کارآفرین بزرگ و صاحب نامی است تماس می‌گیرد و او را به خانه فرا می‌خواند. موضوع را تعریف می‌کند و با تأکید از همسرش می‌خواهد که هرچه زودتر همه دارایی‌هایش را بفروشد تا از ایران بروند. روزی که این مرد بزرگ را دیدم، در اتاق بازرگانی داشت امور مربوط به دریافت ویزایش را دنبال می‌کرد و کاملا مشخص بود که شخصا راضی به ترک وطن نیست اما با وجود واقع‌گرایی و منطق بی‌نظیری که داشت هنوز نتوانسته بود همسرش را از تصمیمش منصرف کند.شاید راه دیگری نداشت چون خودش هم نمی‌توانست رفتار یک گروه نظامی را تجزیه و تحلیل کند.به او برخورده بود.یک گروهبان بی‌ملاحظه از پشت آیفون دروغ بزرگی گفته بود و کارآفرین بزرگ نمی‌توانست این رفتار را تجزیه و تحلیل کند.من صحبت‌های ایشان را اتفاقی شنیدم و خیلی هم افسوس خوردم و البته خواهش کردم زیر بار حرف‌های احساسی همسرش نرود اما می‌دانستم هیچ اثری ندارد و در دل خودم به او حق دادم.

***
چند هفته از این جریان گذشته و من نمی‌دانم این مرد بزرگ در نهایت چه تصمیمی گرفته است اما خوب می‌دانم اگر خط تولیدش را فروخته باشد، تا الان چیزی از آن باقی نمانده و احتمالا باید با محصولات نوستاژیک کارخانه او خداحافظی کنیم. شاید ازآن خانواده بزرگ و کارآفرین، دختری فمینیست اکتیویست برجا مانده که کیف و کفش مارک‌دار می‌پوشد و در مهمانی‌ها سیگار می‌کشد و علیه سرمایه‌داری سخنرانی می‌کند. زمانه خیلی عجیب شده و اوضاع و احوالش از درک من خارج است.

با یکی از دوستان فوتبالیستم که حتما او را می‌شناسید، درمورد علاقه‌اش به خرید سهام صحبت می‌کردم که یکی از دوستان مطبوعاتی‌ام تماس گرفت و درمورد نشریه‌ جدید (آسمان) سخن گفت.

طبق معمول پیشنهاد نوشتن دوباره را مطرح کرد و خواست ستون «یادداشت‌های یک میلیاردر» را دوباره احیا کنم. از بی‌حوصلگی‌هایم گفتم و توضیح دادم که این روزها دل ودماغ درست وحسابی ندارم واصلا نمی‌دانم درمورد چه بنویسم. دوست ملی پوشم اما تلنگری زد وگفت: درمورد اقتصاد فوتبال بنویس. دیدم عجب سوژه جالبی است. یاد برنامه‌های پرشور وجذاب عادل فردوسی‌پور افتادم که همه چیز فوتبال کشور را به چالش می‌کشد وصحنه‌های بی‌بدیلی در تلویزیون ایران خلق می‌کند. یادم آمد که همیشه دوست داشته‌ام به این مجری پرطرفدار بگویم که از جادوی اقتصاد آزاد غافل نشود و با نفوذی که در افکار عمومی دارد، مردم را متقاضی آزادی‌های اقتصادی کند. افسوس که عادل اینگونه نیست و اگرچه مدیران کم‌لیاقت و بی‌لیاقت باشگاه‌ها را می‌کوبد اما در نهایت برای نهادینه‌سازی فوتبال غیردولتی گامی برنمی‌دارد.

 

ازنظر من یکی از مضحک‌ترین مصادیق دخالت‌های دولتی، دخالت در اقتصاد فوتبال است که به طور خاص در تعیین دستوری دستمزدها وخنده دارتر از آن، در تعیین سقف سنی برای مربیان باشگاه‌ها می‌توان آن را تحلیل کرد.

 

درمورد دستمزدها، نماینده دولت (فدراسیون تحت نفوذ) سقف ۳۵۰ میلیون تومان را برای بازیکنان تعیین کرده وباشگاه‌ها را موظف به پذیرش این آیین نامه عجیب کرده است. درمورد تعیین سقف سنی مربیان هم دولت، شاهکاری خلق کرده و با تنظیم یک آیین‌نامه بی‌سابقه در فوتبال جهان، مربیان مسن‌تر از۶۵ سال را از مربی گری منع کرده است.

 

از ناکارآمدی مدیران ومسوولان این بخش می‌گذرم چون می‌دانم شما هم به‌اندازه من از حذف تیم استقلال وتیم ملی امید واین اواخر، حذف ذوب آهن به دلیل سهل‌انگاری مدیران ناکارآمد، ناراحت شده‌اید اما نکته‌ای که از مدت‌ها پیش دوست داشتم درمورد آن بنویسم، دخالت‌های عجیب وغریب در اقتصاد فوتبال است که به نظر من منجر به شکل گیری روابط زیرزمینی وقاچاقی میان بازیکنان و مدیران باشگاه‌ها شده ومتاسفانه بازهم مصداقی دیگر از ظاهرسازی و دروغ در کشورما ایجاد کرده است. این دو مصداق عینی را عادل فردوسی‌پور در برنامه «9۰» محکوم کرده اما سوال این است که از منظر اقتصاد، چه اتفاقی رخ داده که من نتیجه می‌گیرم، مضحک و خنده‌داراست؟ دراین شکی نیست که دولت ومدیران دولتی باعث عقب ماندن فوتبال ایران شده‌اند و اجازه نمی‌دهند این ساختار ناکارآمد به سمت وسوی اصلاح ساختار گام بردارد.

ایراد این سیاست چیست؟فوتبال ایران با بودجه مستقیم دولت وبودجه شرکت‌های صنعتی ونفتی اداره می‌شود. هرسال دولت و شرکت‌های دولتی، مبلغ قابل‌توجهی ازسود سهامداران خود را خرج فوتبال می‌کنند اما سوال این است: چرا وبه چه دلیل؟شما بهتر از من می‌دانید که فوتبال در کشورهایی که ساختار حرفه‌ای دارد، پول‌ساز است وخالق فرصت‌های تازه ونیازی به حمایت‌های دولتی ندارد. درفوتبال حرفه‌ای که مبتنی بر بازار آزاد شکل گرفته، فوتبال نیاز به حمایت مالی دولت وشرکت‌های دولتی ندارد. دراین فوتبال، دولت تنها وظیفه دارد امنیت ورزشگاه را حفظ کند. درفوتبال آزاد این دولت نیست که به فوتبال خیر می‌رساند بلکه این فوتبال است که به دولت سود می‌رساند. درایران اما مدیران تمایل دارند روش اختصاص بودجه نفتی به باشگاه‌ها ادامه پیدا کند دلیل آن را شما بهتر ازمن می‌دانید.

اما فوتبال ایران، ویژگی‌هایی دارد که درهیچ جای دنیا نظیرش را نمی‌بینیم. از جمله تعیین دستمزد برای بازیکنان فوتبال، که مصداق عینی تعیین دستوری قیمت‌ها است و علاوه بر ایجاد روابط اقتصادی زیرزمینی وناپیدا، منجر به بی‌عدالتی هم می‌شود. به صورت مشخص از «مهدی رحمتی» به عنوان یک نمونه یاد می‌کنم. تا آن جا که من می‌دانم، فدراسیون فوتبال، استفاده از دروازه بان خارجی را منع کرده است. من نمی‌دانم این بر اساس منطق فوتبال چه معنی ومفهومی دارد اما براساس منطق اقتصاد، اولین نتیجه این سیاست، کمبود دروازه‌بان است (کاهش عرضه) که این کمبود درکنار تقاضای بالا، باعث بالارفتن دستمزد دروازه بانان موجود می‌شود. براساس همین سیاست است که برای دروازه‌بانان در ایران تا دوران پیرمردی، تقاضا وجود دارد. به این ترتیب تقاضا برای مهدی رحمتی افزایش یافته ودستمزد او به سطح یک میلیارد تومان رسیده است. فدراسیون دولتی فوتبال از این موضوع نگران شده و حتی برنامه خوب وکارشناسانه‌ای مانند برنامه 90 هم این سطح دستمزد را زیر سوال می‌برد وفدراسیون فوتبال به جای رفع مشکل اصلی یعنی برداشتن محدودیت برای جذب دروازه بان خارجی، قصد دارد ازطریق تعیین سقف قرارداد، افکار عمومی را مثلا قانع کند. درحالی که دوست فوتبالیستم می‌گوید هیچ باشگاهی خود را مقید به سقف قرارداد نمی‌داند به این دلیل که هیچ بازیکنی زیر این سقف نمی‌رود. طبیعی است که بازیکنان موفق فوتبال از کشورهای عربی هم تقاضا دارند و سطح دستمزد پیشنهادی در لیگ ایران را با لیگ کشورهای منطقه مقایسه می‌کنند بنابراین اگر فوتبالیستی از لیگ امارات دو میلیارد تومان تقاضا داشته باشد، مگر دیوانه است که با 350 میلیون تومان با تیم مس سرچشمه قرارداد ببندد؟ فدراسیون فوتبال ایران نمونه حقیری از یک مدل دولت مداخله‌گر است که درهمه مسائل فوتبال دخالت می‌کند. نرخ دستمزدها را سرکوب می‌کند، به کار آرایش و پیرایش ولباس‌پوشیدن آدم‌ها کار دارد. به پارتی رفتن بازیکنان کار دارد و برای خودش منشور اخلاقی هم می‌نویسد و نتیجه‌اش این می‌شود که بازیکنان، موی بلند ندارند اما خوب بلدند کنار زمین و رو به دوربین ادرار کنند.

نکته دیگری که همه باید به آن توجه کنیم، این است که فوتبال، صنعتی پول‌ساز است و نباید دست نیاز پیش دولت دراز کند. چه ضرورتی وجود دارد که شرکت‌های صنعتی با تکلیف دولت، باشگاه داری کنند؟ چرا باید سود سهامداران شرکت‌ها خرج باشگاه داری شرکت‌ها شود؟ درمجامع عمومی شرکت‌ها، سهامداران با این موضوع مخالفت می‌کنند اما مدیران می‌گویند دولت تکلیف کرده وسوال من این است که این موضوع چه ربطی به وزیر فلان وزارتخانه دارد؟

دوست فوتبالیستم که درحال حاضر بازیکن ثابت یکی از باشگاه‌های لیگ برتراست، دستمزدی معادل 700میلیون تومان دارد. 350میلیون تومان آن را قرارداد بسته و باقی‌مانده‌اش را به صورت غیررسمی دریافت کرده است ومن فکر می‌کنم این روش، به شکل بسیار بدی، باشگاه‌ها را مجبور به حساب سازی وبازیکنان را به دریافت پول‌های زیرمیزی عادت می‌دهد.

مسبب اصلی این حساب سازی، دولت است که شرکت‌ها را مجبور به حساب سازی کرده وبا وجودی که می‌داند روابط پنهان میان بازیکنان وباشگاه شکل گرفته، مصوبه من‌درآوردی‌اش را لغو نمی‌کند.

اما راه‌حل چیست؟به نظر من برگزاری انتخابات آزاد وکنارکشیدن دولت از تصدی گری فدراسیون فوتبال نخستین راه حل است وپس ازآن، ضرورت دارد که دولت در یک اقدام حساب‌شده، باشگاه‌ها را قیمت گذاری کرده و واگذار کند. ازطرف دیگر ضروری است که قیمت‌گذاری‌های دولتی لغو شده وتلویزیون هم حق پخش بازی‌ها را به باشگاه‌ها بپردازد.

منبع: هفته نامه آسمان